languages

Sławomira Staszczak

Rozpoczął się nowy sezon w kolarstwie, do pierwszych startów nie zostało już dużo czasu. Wiele osób poddaje się teraz specjalistycznym badaniom morfologicznym, inni wykonują testy wydolnościowe. Jest to również ostatni dzwonek na dokonanie przelądów w naszych uzębieniach. Zdecydowanie lepiej i taniej jest zapobiegać chorobom czy ich powikłaniom niż później, w okresie startów poddawać się długiemu i skomplikowanemu leczeniu. W stomatologii ta zasada się wyjątkowo sprawdza

Skąd się bierze próchnica ?

Najważniejszymi czynnikami powodującymi próchnicę są:

• Węglowodany występujące w środowisku jamy ustnej. Największe działanie próchnicotwórcze mają węglowodany małocząsteczkowe, głównie jedno- i dwucukry: sacharoza, glukoza, fruktoza. Wśród nich występują również pewne różnice, gdyż na przykład sacharoza jest bardziej szkodliwa niż fruktoza, a obydwa te związki są bardziej szkodliwe niż glukoza. Najmniej szkodliwym cukrem dla szkliwa jest laktoza. Oczywiście najbardziej próchnicotwórczo działają cukry w postaci kleistej, gdyż łatwiej przylepiają się do powierzchni zębów i dłużej na nich pozostają. Żele energetyczne przyjmowane podczas treningów i zawodów oraz batony o lepkiej i ciągnącej konsystencji są dla naszego szkliwa najbardziej niekorzystne, gdyż zawierają skoncentrowaną mieszankę jedno- i wielo cukrów. Najlepiej jest popijać te produkty sporą ilością wody.

 Drobnoustoje kwasotwórcze (głównie Streptococcus mutans ) , które wraz z komórkami złuszczonego nabłonka, leukocytami, złogami mineralnymi i resztkami pokarmowymi tworzą na powierzchni zębów nalot zwany płytką bakteryjną (dental plaque). Płytka ta odkłada się w zagłębieniach anatomicznych zębów, w miejscach trudnych do oczyszczania, na powierzchniach stycznych zębów i przyszyjkowych. Dronoustroje wytwarzając kwasy zmniejszają pH na powierzchni szkliwa i gdy ono dojdzie do granicy 5,0-5,2 rozpoczyna się odwapnianie szkliwa, co prowadzi do próchnicy.

• Wrażliwość szkliwa . Stany niedoboru i zaburzenia wchłaniania soli mineralnych (wapnia i potasu) oraz witamin (A,C,D) mogą zakłócać procesy mineralizacji szkliwa i zwiększyć jego wrażliwość na działanie kwasów. U części osób występują zmiany w szkliwie(różnego rodzaju hipoplazje -czyli niedorozwoje szkliwa), te osoby są bardziej podatne na próchnicę niż inne. Szczególną rolę w procesach mineralizacji odgrywają związki fluoru, które są w stanie uodpornić szkliwo na działanie kwasów.

Próchnica objawia się ubytkiem twardych tkanek zęba, najczęściej z ciemnym przebarwieniem. Nie leczona może prowadzić do poważnych powikłań. Jeżeli pomimo bólu nie zdecydujemy się na wizytę u lekarza dentysty możemy doczekać się powikłań typu zapalenie miazgi, zgorzel miazgi, zapalenie ozębnej. Część z nich można wyleczyć poprzez długie leczenie kanałowe. Natomiast każdy taki nie leczony ząb stanowi ognisko zapalne w naszym organizmie. Cierpimy z powodu bólu, często samoistnego lub promieniującego w taki sposób, że trudno jest zlokalizować o który ząb chodzi, zwłaszcza jeśli może być kilka potencjalnie chorych zębów. Czujemy nieświeży oddech na skutek namnażających się tam bakterii, takie zapalenie szybko rozprzestrzenia się na tkanki okoliczne i często może wystąpić obrzęk ropny. Nie pozostaje to obojętne dla naszego organizmu. Jesteśmy osłabieni, często apatyczni, może wystąpić gorączka. Treningi czy udział w zawodach są praktycznie wykluczone. Z jednej strony przy takich dolegliwościach poważnie byśmy mogli zaszkodzić swojemu organizmowi z powodu wysokich pulsów na jakie wchodzimy. Mogłoby to się skończyć wycieńczeniem całego organizmu. Z drugiej strony, wyniki w zawodach były by mizerne i nie warte takiego poświęcenia.

Jeśli naszego chorego zęba dalej nie mamy zamiaru leczyć, bądź usunąć (bo może być już tak źle) po pewnym czasie może przestać boleć. Nie znaczy to jednak, że jest lepiej, jedynie objawy bólowe się uspokoiły a ognisko zapalne z ostrego mogło przejść w stan przewlekły i powracać okresowo. Jeśli zbagatelizujemy również i ten stan, taki ząb staje się przyczyną tak zwanej choroby odogniskowej, która powstaje na skutek działania ogniska zakażenia do jakich należą: nasz ciągle chory ząb, bądź korzeń którego nie usunęliśmy czy patologiczne kieszonki dziąsłowe, torbiele i inne zmiany przy korzeniach zębów jak również zęby zatrzymane w kości (np. nie wyrośnięte ósemki-zęby mądrość).

Zębopochodne ogniska zakażenia przyczyniają się do przebiegu wielu chorób:

• Choroba reumatyczna
• Kłębuszkowe zapalenie nerek
• Zapalenie wsierdzia, osierdzia, mięśnia sercowego
• Schorzenia narządu wzroku
• Zapalenia zatok

Jak skutecznie zapobiegać próchnicy?

• Przestrzeganie odpowiedniej diety - Jak wiadomo dieta kolarska w dużej ilości bazuje na węglowodanach i w mniejszej ilości na białkach. Fakt ten nie jest obojętny na późniejszy stan naszego uzębienia. Białka są ważnym składnikiem pożywienia, z którego organizm buduje tkanki, więc dzieci i młodzież nie powinna go ograniczać. Najlepsze pełnowartościowe białko zawierają produkty pochodzenia zwierzęcego, takie jak: jajka (białko jaja kurzego jest uważane za białko wzorcowe), mleko, mięso, sery, podroby, ryby. Istotnymi składnikami mineralnymi biorącymi udział w procesie mineralizacji zębów jest: wapń (występuje w mleku i jego przetworach, rybach, jajach i niektórych warzywach), fosfor (występuje w rybach i żółtkach jaj), żelazo . Z witamin największe znaczenie w profilaktyce próchnicy mają witaminy A, C, D. Ich brak w diecie u dzieci powoduje nieprawidłową mineralizację zawiązków zębów stałych, a co za tym idzie uszkodzenia szkliwa (wspomniane wcześniej hipoplazje) oraz zwiększoną podatność na próchnicę. Węglowodany przyczyniają się do próchnicy zębów, najbardziej niebezpieczne to cukry proste, które należy ograniczać. Choć kłóci się to często z wymogami diety kolarskiej i jest trudne do zrealizowania podczas zawodów, najlepiej unikać jedzenia słodyczy miedzy głównymi posiłkami, zwłaszcza bezpośrednio przed snem. Znacznie korzystniej jest zjeść jednorazowo większą porcję słodyczy i po niej wyszczotkować zęby niż przyjmować je małymi porcjami przez długi okres czasu. Na szczęście nie wszystkie składniki naszego pożywienia są równie szkodliwe jak węglowodany w formie prostej. Sery i tłuszcze powlekają zęby cienka warstewką ochronną i zmniejszają kleistość pokarmów. Poza tym bakterie płytki nazębnej nie wytwarzają z nich kwasów. W naszej diecie nie powinno zabraknąć świeżych owoców i warzyw (jabłka marchew, rzodkiewki, kalarepa) ponieważ zawierają witaminy jak również mają istotny wpływ na samooczyszczanie się zębów z miękkich osadów. Natomiast pokarmy ziarniste jak orzechy czy chleb razowy pobudzają wydzielanie śliny, która rozcieńcza i wypłukuje cukry, częściowo neutralizując kwasy.

• Utrzymanie właściwej higieny jamy ustnej i zębów jest jednym z najważniejszych czynników w zapobieganiu próchnicy. Zęby najlepiej szczotkować po każdym posiłku. Należy do tego używać szczoteczki o średniej twardości. Bardzo dobrze sprawdzają się szczoteczki elektryczne, gdyż ich małe główki są w stanie dotrzeć do różnych zakamarków do których duża standardowa szczotka nie dociera. Prawidłowo używana szczotka po trzech miesiącach się zużywa i należy ją wymienić. Szczególnie istotne jest mycie zębów przed snem, gdyż ciągłe zamknięcie ust i brak wystarczającego przepływu śliny sprzyja rozwojowi bakterii. Do wieczornego szczotkowania należy włączyć nici dentystyczne, gdyż tylko takim sposobem jesteśmy w stanie dokładnie oczyścić przestrzenie pomiędzy zębami, zapobiegając w ten sposób ubytkom na powierzchniach stycznych zębów. Pasty które używamy powinny zwierać fluor, gdyż zwiększa to odporność zębów na próchnicę.

• Wizyty kontrolne u dentysty - co pół roku powinniśmy chodzić na wizyty kontrolne. Jeśli się nic nie dzieje należy wówczas usunąć kamień nazębny i najlepiej zabezpieczyć wyczyszczone zęby lakierem fluorowym, który zabezpieczy je na dłuższy czas (0,5-1 rok) przed próchnicą. Kamień nazębny - powstaje w skutek zwapnienia nie usuniętej płytki nazębnej. U sportowców może on występować częściej, w skutek treningów wymuszających oddychanie przez usta. Następuje wówczas wysuszenie wszelkich osadów znajdujących się na powierzchni zębów a przy tym szybsze ich zwapnienie prowadzące do kamienia nazębnego. Może on przykrywać i tuszować rozwijającą się pod nim próchnicę, jak również może być ukryty pod dziąsłem lub w okolicy kieszonki dziąsłowej. Wówczas powoduje on zapalenia dziąseł, co charakteryzuje się częstym ich krwawieniem i nieprzyjemnym zapachem z ust. Jeśli go nie usuniemy w dłuższym czasie prowadzi do paradontozy i zaniku kości wyrostka zębodołowego. Na skutek tego zęby mogą się rozchwiać i nastąpi stopniowa ich utrata.

Kamień nazębny

Bruksizm - częsty problem występujący wśród kolarzy

Jest to nawykowe i niekontrolowane zaciskanie zębów. Może występować w ciągu dnia w sytuacjach stresowych spowodowanych pracą, szkołą, ważnymi wyścigami czy nawet zaciskanie zębów podczas ćwiczeń na siłowni. W nocy nawyk zaciskania jest najczęściej utrwalany poprzez zgrzytanie zębami podczas snu. Siły wyzwalane na powierzchniach zębów u osób z bruksizmem mogą być nawet 10 razy większe od tych działających podczas normalnych procesów gryzienia i żucia. Efektem tego jest ścieranie się zębów i uszkodzenia szkliwa. Zęby robią się coraz niższe co prowadzi do odsłonięcia miazgi zębów i konieczności zastosowania leczenia kanałowego.

U osób dotkniętych bruksizmem czynności takie jak: energiczne żucie gumy, nawykowe przygryzanie błony śluzowej czy obgryzanie ołówków wpływają destrukcyjnie na funkcje narządu żucia, więc są w tym przypadku nie dozwolone. Najnowsze doniesienia dowodzą, że nie leczony i utrzymujący się bruksizm jest powodem zmian napięciowych w całym kręgosłupie.

Objawy bruksizmu:

• bóle w okolicach stawów skroniowo - żuchwowych (zwłaszcza po nocy)
• bóle głowy i karku
• przerost mięśni żwacza i skroniowego (tzw.kwadratowa twarz)
• wzrost napięcia mięśni obręczy barkowej (szczególnie mięsień obojczykowy)
• tworzenie się na skutek przeciążeń "ubytków klinowych" w okolicach przydziąsłowych zębów
• odsłanianie się korzeni zębów na skutek zaniku kości szczęki lub żuchwy

Leczenie bruksizmu oparte jest na wykonaniu tzw. szyny relaksacyjnej z miękkiego, przeźroczystego materiału. Jest ona idealnie dopasowana do naszych zębów, najczęściej żuchwy i ma na celu rozluźnienie mięśni oraz ochronę zębów. Zakłada się ją na noc ale często warto zabierać ja na siłownię czy zakładać podczas intensywnego treningu na trenażerze kiedy może nastąpić nadmierne zaciskanie zębów. Często sama świadomość znajomości problemu pomaga, gdyż możemy kontrolować zaciskanie zębów i pilnować by tego nie robić (przynajmniej w ciągu dnia).

Szynę relaksacyjną w momencie nie używania myjemy i trzymamy na modelu gipsowym.

Szynę relaksacyjną w momencie nie używania myjemy i trzymamy na modelu gipsowym.

lista artykułów

góra strony