languages

virtualtrener

Opis budowy mózgu...

Rysunek przedstawiający budowę mózgu

Kresomózgowie (telencephalon) rozwinęło się z przedniej (węchowej) części przodomózgowia. W wyniku nie-równomiernego rozwoju powstają dwie półkule mózgowe (hemisphaeria cerebri) oraz kresomózgowie środkowe in. nieparzyste (telencephalon medium s. impar).
W skład kresomózgowia nieparzystego wchodzą :

• pole przedwzrokowe (area praeoptica) - istota szara otaczająca po bokach przednią część komory III.
  
• blaszka krańcowa (lamina terminalis) - łącząca blaszkę dziobową spoidła wielkiego mózgu i skrzyżowanie wzrokowe, przechodząc do przodu od spoidła przedniego.
  
• spoidła kresomózgowia (spoidła : przednie, wielkie i sklepień).
  
  • spoidło przednie (commissura anterior) - jego części boczne znajdują się w obrębie półkul, a część środkowa leży w ścianie przedniej komory III przy przejściu blaszki dziobowej ciała modzelowatego w blaszkę krańcową. W spoidle tym wyróżniamy część przednią (węchową) i tylną (płaszczową). Część przednia łączy ze sobą obie istoty dziurkowane przednie. Część tylna łączy płaty skroniowe półkul mózgowych (wpukla się ona
    w jądro soczewkowate tworząc w nim kanał Gratioleta).
  • spoidło wielkie (commissura magna) - zbudowane jest z części środkowej zwanej ciałem modzelowatym (corpus callosum), która stanowi większą część dna szczeliny pośrodkowej mózgu i części bocznych : promieni-stości ciała modzelowatego (radiationes corporis callosi).
    Ciało modzelowate składa się z odcinków :
    - blaszka dziobowa (lamina rostralis)
    - dziób (rostrum)
    - kolano (genu)
    - pień (truncus)
    - płat (splenium)
    Największą częścią jest pień (truncus corporis callosi), który ku tyłowi przechodzi w płat. Poniżej płata znajduje się tkanka naczyniówkowa przodomózgowia, oddzielająca go od szyszynki i od wzgórków górnych blaszki po-krywy. Z tyłu przylega do płata namiot móżdżku oraz początkowy odcinek zatoki prostej.
    Powierzchnia obwodowa ciała modzelowatego jest pokryta od zewnątrz warstwą nawleczki szarej (indusium griseum), pod którą biegną prążki podłużne : przyśrodkowy i boczny (striae longitudinales medialis et latera-lis). Do powierzchni tej przylegają tętnice przednie mózgu, a w okolicach płata przylega sierp mózgu wraz
    z zatoką strzałkową dolną. Po bokach nad ciałem modzelowatym leży parzysty zakręt obręczy, oddzielony bruzdą ciała modzelowatego.
    Powierzchnia wewnętrzna ciała modzelowatego służy z przodu jako miejsce przyczepu blaszek przegro-dy przezroczystej, a z tyłu zrasta się ze sklepieniem i jego spoidłem. Niekiedy między ciałem modzelowatym a spoidłem sklepienia istnieje wolna przestrzeń, zwana jamą harfy (cavum psalterii) lub komorą Vergi.
    Ze względu na fakt, iż długość ciała modzelowatego nie jest taka sama jak długość półkul (kolano leży ok. 4 cm do tyłu od bieguna czołowego, a płat ok. 6 cm do przodu od bieguna potylicznego) powstają tzw. klesz-cze.
    Kleszcze mniejsze, czyli czołowe (forceps minor s. frontalis) są to włókna spoidła wielkiego łączące ze sobą najdalej do przodu wysunięte punkty obu biegunów czołowych.
    Kleszcze większe, czyli potyliczne (forceps major s. occipitalis) są to włókna spoidła wielkiego łączące ze sobą najdalej ku tyłowi wysunięte punkty biegunów potylicznych.
  • spoidło sklepienia (commissura fornicis) - poniżej ciała modzelowatego dwie odnogi sklepienia (crura fornicis) zrastają się ze sobą, tworząc trójkątną cienką blaszkę (spoidło sklepienia), przechodząc w trzon skle-pienia (corpus fornicis).

    W półkuli wyróżniamy powierzchnie :
    - górno-boczną (facies superolateralis s. dorsolateralis s. convexa)
    - przyśrodkową (facies medialis)
    - podstawną lub dolną (facies basalis s. inferior)
    Obie półkule są od siebie oddzielone szczeliną podłużną mózgu (fissura longitudinalis cerebri). Po-wierzchnie półkul łączą się ze sobą wzdłuż brzegów. Rozróżniamy brzeg górny, dolny i przyśrodkowy. Wymie-nione brzegi schodzą się na przednim i tylnym końcu półkuli mózgu w postaci tzw. biegunów. Istnieje biegun czołowy (polus frontalis) i potyliczny (polus occipitalis). Na końcu płata skroniowego wyróżniamy także biegun skroniowy (polus temporalis). Powierzchnie półkul są pokryte licznymi bruzdami (sulci). Przestrzenie między sąsiednimi bruzdami nazywamy zakrętami (gyri).
    Półkula jest podzielona głębszymi bruzdami na płaty (lobi). Rozróżnia się płaty zasadnicze odpowiadają-ce jednoimiennym kk. sklepienia czaszki :
    - płat czołowy (lobus frontalis)
    - płat ciemieniowy (lobus parietalis)
    - płat skroniowy (lobus temporalis)
    - płat potyliczny (lobus occipitalis)

Jako płat piąty wyróżnia się ukrytą w głębi bruzdy bocznej wyspę (insula). Na powierzchni półkul mó-zgu widoczne są także zakręty, których czynność u niższych zwierząt łączy się częściowo z narządem węchu i tworzą tzw. węchomózgowie (rhinencephalon) względnie płat limbiczny (lobus limbicus).

Na powierzchni górno-bocznej granice między płatami są następujące :

• Płat czołowy od ciemieniowego jest oddzielony przez bruzdę środkową (sulcus centralis) - biegnie w niej żyła zespalająca górna. Podobnie jak następna bruzda (boczna) biegnie na powierzchni górno-bocznej półkuli, wchodząc Następnie na powierzchnię przyśrodkową; dzieli tu płacik okołośrodkowy (lobulus paracentralis) na dwie części : przednią, czołową i tylną należącą do płata ciemieniowego.
• Płat czołowy i częściowo ciemieniowy od skroniowego oddziela bruzda boczna (sulcus lateralis) - biegnie w niej żyła środkowa powierzchowna mózgu. W bruździe bocznej wyróżniamy trzy gałęzie : tylną, wstępującą
  i przednią. Gałąź tylna stanowi granicę górno-przednią płata skroniowego; wokół jednego z jej układa się część płacika ciemieniowego dolnego, zwana zakrętem nadbrzeżnym (gyrus supramarginalis). Gałęzie przednia
  i wstępująca wrzynają się w zakręt czołowy dolny wydzielając w nim części :
  - wieczkową (pars opercularis) (położoną do tyłu od gałęzi wstępującej, a do przodu od bruzdy przedśrodkowej (sulcus praecentralis))
  - trójkątną (pars triangularis) (położoną między gałęziami wstępującą i przednią )
  - oczodołową (pars orbitalis) (położoną do przodu i poniżej gałęzi przedniej zw. też gałęzią poziomą)
• Płat ciemieniowy od potylicznego jest odgraniczony na powierzchni przyśrodkowej półkuli przez bruzdę ciemieniowo-potyliczną (sulcus parietooccipitalis). Na powierzchni górno-bocznej granicę wyznacza linia prze-prowadzona przez wcięcie przedpotyliczne (incisura praeoccipitalis) i górny odcinek bruzdy ciemieniowo-potylicznej.

Płat wyspowy (Wyspa - insula)

Jest to część płaszcza półkuli mózgu, znajdująca się na dnie bruzdy bocznej i przykryta zakrętami sąsiadujących płatów : czołowego, ciemieniowego i skroniowego, zwanych wieczkami (opercula). Wyróżniamy wieczka :

• czołowe - utworzone przez część oczodołową i trójkątną zakrętu czołowego dolnego.
• czołowo-ciemieniowe - utworzone przez część wieczkową zakrętu czołowego dolnego oraz dolne odcinki zakrętów : przedśrodkowego i zaśrodkowego, jak również dolny odcinek płacika ciemieniowego dolnego.
• skroniowe - utworzone jest przez zakręt skroniowy górny oraz zakręty skroniowe poprzeczne.
  Wyspa ma kształt trójkąta, podstawą skierowanego przyśrodkowo, a wierzchołkiem (polus insulae) bocznie i do przodu. Wyspę otacza bruzda okólna (sulcus circularis) przerwana w przednio-dolnym odcinku. W miejscu tym biegun wyspy przechodzi w gładką powierzchnię prążka węchowego bocznego, tworzącego próg wyspy (limen insulae). Na powierzchni wyspy wyróżnia się w części przedniej 3-4 zakręty krótkie (gyri breves), oddzielone bruzdą środkową (sulcus centralis insulae) od części tylnej zawierającej zakręt długi (gyrus longus).

Płat czołowy

Płat czołowy jest ograniczony od tyłu przez bruzdę środkową, od dołu przez bruzdę boczną, a od strony przy-środkowej oddziela go szczelina podłużna mózgu. Na powierzchni górno-bocznej do przodu od bruzdy środko-wej znajduje się bruzda przedśrodkowa (sulcus praecentralis), ograniczająca od przodu zakręt przedśrodkowy (gyrus praecentralis). Najczęściej nie dochodzi ona do powierzchni przyśrodkowej półkuli.
Prostopadle do zakrętu przedśrodkowego leżą trzy zakręty czołowe : górny, środkowy i dolny. Oddzielone są one od siebie dwiema bruzdami czołowymi : górną i dolną. Zakręt czołowy górny, widoczny na powierzchni przyśrodkowej półkuli nosi nazwę zakrętu czołowego przyśrodkowego (gyrus frontalis medialis). W obrębie zakrętu czołowego środkowego dość często występuje dodatkowa bruzda czołowa środkowa i wtedy na po-wierzchni wypukłej półkuli widoczne są cztery zakręty czołowe. Zakręt czołowy dolny jest ograniczony od dołu pniem bruzdy bocznej i początkowym odcinkiem jej gałęzi tylnej, od tyłu bruzdą przedśrodkową, u góry bruzdą czołową dolną; ku przodowi bez wyraźnej granicy łączy się z zakrętem czołowym środkowym. Na powierzchni dolnej w obrębie płata czołowego znajdują się : bruzda węchowa (sulcus olfactorius), jej tylny koniec rozdwaja się ograniczając trójkąt węchowy; bruzdy oczodołowe (sulci orbitales). Na dolnej powierzchni płata czołowego znajdują się także zakręty : prosty (gyrus rectus), zakręty oczodołowe (gyri orbitales), oddzielone od siebie bruzdą węchową. Z kolei na powierzchni przyśrodkowej znajdują się : część przednia płacika okołośrodkowego i wspomniany już zakręt czołowy przyśrodkowy.

Płat ciemieniowy

Równolegle do bruzdy środkowej biegnie bruzda zaśrodkowa (sulcus postcentralis). U góry dochodzi do gór-nego brzegu półkuli, a u dołu najczęściej łączy się z gałęzią tylną bruzdy bocznej. Pomiędzy bruzdą środkową,
a zaśrodkową znajduje się zakręt zaśrodkowy (gyrus postcentralis). W dolnym odcinku bruzdy zaśrodkowej rozpoczyna się bruzda śródciemieniowa (sulcus intraparietalis), biegnąca łukowato ku tyłowi, dochodząca do tylnego brzegu półkuli. W pobliżu bruzdy ciemieniowo-potylicznej przechodzi w bruzdę potyliczną poprzeczną (sulcus occipitalis transversus). Bruzda śródciemieniowa odgranicza od siebie dwa płaciki ciemieniowe : dolny i górny (lobulus parietalis superior et inferior). W płacik ciemieniowy dolny wcinają się dwie bruzdy pośrednie, pierwsza i druga (sulcus intermedius primus et secundus). Pierwsza dzieli płacik ciemieniowy dolny na dwie czę-ści : przednią, która układa się wokół końcowego odcinka gałęzi tylnej bruzdy bocznej, tworząc zakręt nadbrzeżny (gyrus supramarginalis); oraz tylną, która otacza tylny odcinek bruzdy skroniowej górnej i tworzy za-kręt kątowy (gyrus angularis). Na powierzchni przyśrodkowej do płata ciemieniowego należą : część tylna pła-cika okołośrodkowego, oddzielona przez część brzeżną bruzdy obręczy (pars marginalis sulci cinguli) od tzw. przedklinka (praecuneus).
Płacik okołośrodkowy jest ograniczony : od tyłu przez część brzeżną bruzdy obręczy; od dołu przez bruzdę obręczy; od przodu : niestale występująca bruzda okołośrodkowa (sulcus paracentralis); ku górze sąsia-duje z brzegiem górnym półkuli przechodząc w zakręty przed- i zaśrodkowy.
Przedklinek jest ograniczony : z przodu przez część brzeżną bruzdy obręczy; z tyłu przez bruzdę cie-mieniowo-potyliczną; od dołu przez bruzdę podciemieniową (sulcus subparietalis); od góry przez brzeg górny półkuli (względnie przez szczelinę podłużną mózgu).

Płat skroniowy

Leży poniżej bruzdy bocznej. Na jego górno-bocznej powierzchni znajdują się dwie bruzdy skroniowe : górna i dolna (sulcus temporalis superior et inferior), które rozdzielają trzy zakręty skroniowe : górny, środkowy
i dolny (gyrus temporalis superior, medius et inferior). Zakręt skroniowy górny jest ograniczony od góry bruzdą boczną, od dołu przez bruzdę skroniową górną, do przodu przechodzi w biegun skroniowy, a ku tyłowi przedłuża się w zakręty płacika ciemieniowego dolnego. Na powierzchni górnej zakrętu skroniowego górnego znajdują się zakręty skroniowe poprzeczne (gyri temporales transversi). Zakręt skroniowy środkowy jest ograniczony przez bruzdy skroniowe górną i dolną, ku przodowi łączy się z zakrętami skroniowymi : górnym
i dolnym w biegunie skroniowym, natomiast ku tyłowi przedłuża się w zakręty płacika ciemieniowego dolnego
i płata potylicznego. Z kolei zakręt skroniowy dolny leży poniżej bruzdy skroniowej dolnej, przechodząc wzdłuż brzegu dolnego półkuli na powierzchnię dolną, zmieniając nazwę na zakręt skroniowo-potyliczny boczny (gyrus occipitotemporalis lateralis).
Na powierzchni dolnej, idąc od zewnątrz, widać wspomniany wyżej zakręt potyliczno-skroniowy boczny. Przyśrodkowo od niego leży zakręt potyliczno-skroniowy przyśrodkowy in. zakręt wrzecionowaty (gyrus occipitotemporalis medialis s. g. fusiformis). Oba zakręty są oddzielone od siebie bruzdą potyliczno-skroniową (sulcus occipitotemporalis). Od strony przyśrodkowej zakręt wrzecionowaty jest ograniczony bruzdą poboczną (sulcus collateralis). Bruzda ta oddziela go zarówno od zakrętu językowatego (gyrus lingualis), jak i od zakrętu przyhipokampowego (gyrus parahippocampalis). Część przednia bruzdy pobocznej przedłuża się w bruzdę węchową (sulcus rhinalis), oddzielającą zakręt przyhipokampowy od przedniej części zakrętu potyliczno-skroniowego przyśrodkowego.
Zakręt językowaty (gyrus lingualis) znajduje się pomiędzy bruzdą poboczną i bruzdą ostrogową (sul-cus calcarinus), leżąc zarówno na powierzchni dolnej, jak i przyśrodkowej półkuli. Ku tyłowi zakręt językowaty dochodzi do bieguna potylicznego, a do przodu przedłuża się w zakręt przyhipokampowy.
Zakręt przyhipokampowy (gyrus parahippocampalis) leży między bruzda poboczną a bruzdą hipo-kampa (sulcus hippocampi), oddzielającą go od zakrętu zębatego i tasiemeczkowego. Jest przedłużeniem zarów-no cieśni zakrętu obręczy, jak i zakrętu językowatego. W niewielkiej odległości od bieguna skroniowego zakręt przyhipokampowy zagina się ku górze i do tyłu tworząc hak (uncus). Od tyłu w hak wcina się zakręt zębaty, tworząc tzw. rąbek haka (limbus unci).
Zakręt przyhipokampowy posiada połączenie z widocznym na powierzchni przyśrodkowej półkuli zakrę-tem obręczy (gyrus cinguli). Połączenie to dawniej określano jako zakręt sklepieniowy (gyrus fornicatus). Przedni koniec zakrętu obręczy rozpoczyna się w polu podspoidłowym (area subcallosa), leżącym poniżej dzio-ba ciała modzelowatego i ograniczonym przez rowki przywęchowe przedni i tylny (sulci parolfactorii anterior et posterior). Za polem podspoidłowym, między blaszką krańcową a bruzdą przywęchową tylną znajduje się zakręt przykrańcowy (gyrus paraterminalis). Zakręt obręczy otacza łukowato ciało modzelowate, od którego oddziela go bruzda ciała modzelowatego (sulcus corporis callosi), natomiast od zewnątrz odgranicza go bruzda obręczy i bruzda podciemieniowa. Tylny koniec zakrętu obręczy (za płatem ciała modzelowatego) zwęża się tworząc cieśń zakrętu obręczy (isthmus gyri cinguli), w którą wcina się od tyłu bruzda ostrogowa.

Płat potyliczny

Na powierzchni górno-bocznej zakręty i bruzdy nie mają stałego przebiegu. Z trudem daje się wyróżnić bruzdy potyliczne : górną i dolną, oddzielające od siebie zakręty potyliczne : górny, środkowy i dolny. Na powierzchni przyśrodkowej widoczny jest klinek (cuneus). Klinek jest ograniczony : od przodu przez bruzdę ciemieniowo-potyliczną (sulcus parietooccipitalis) ; od dołu przez bruzdę ostrogową (sulcus calcarinus) i wreszcie od tyłu przez brzeg górny półkuli. Na granicy powierzchni przyśrodkowej i podstawnej płata leży zakręt językowaty (poniżej bruzdy ostrogowej). Od zakrętu wrzecionowatego (potyliczno-skroniowego przyśrodkowego) zakręt językowaty oddzielony jest bruzdą poboczną (sulcus collateralis).

lista artykułów

góra strony