languages

virtualtrener

Energotwórcze procesy metaboliczne wytwarzają w ciągu doby pewien nadmiar wody, która ulega wydalaniu z ustroju w drodze parowania niedostrzegalnego...

To parowanie niedostrzegalne u przeciętnego człowieka o masie 70 kg powoduje utratę wody w ilości około 850 ml i wzrasta wraz ze zwiększeniem się procesów metabolicznych w czasie wysiłku fizycznego. Zjawisko to obserwuje się przy niektórych konkurencjach sportowych, takich jak długodystansowe konkurencje lekkoatletyczne, wioślarstwo, piłka nożna, gry sportowe. Utrata wody w tych konkurencjach może sięgać do około 4 litrów, a w zależności od warunków atmosferycznych (wysoka temperatura otoczenia przy niskiej wilgotności) odpowiednio więcej. Wraz z wydalaną wodą organizm traci wiele cennych składników, a przede wszystkim takie jak: sód, potas, chlor, żelazo itp. Ilość utraconego chlorku sodowego wraz z potem może sięgać nawet 12 g, co przy dziennym zapotrzebowaniu równym 15 g daje wysoce niekorzystny bilans. Deficyt potasu spowodowany nadmiernym poceniem się może sięgać 30% ogólnej zawartości tego pierwiastka w ustroju. Dlatego też zachodzi konieczność uzupełniania zapotrzebowania dobowego nie tylko na wodę, ale w składniki mineralne niezbędne dla zachowania prawidłowej gospodarki wodno-elektrolitowej. Uzupełnienie to winno odbywać się według ściśle określonych reguł. Woda podawana zawodnikom powinna być przede wszystkim wodą mineralną typu alkalicznego, bogatą w jony sodowe, potasowe i niegazowaną. Obecność dwutlenku węgla w wodzie przyczynia się do wzrostu objętości gazów w przewodzie pokarmowym, a zwłaszcza w żołądku, co powoduje podniesienie przepony i upośledzenie czynności oddechowych. Szczególnie istotną rzeczą jest, aby woda miała charakter alkaliczny, gdyż z jednej strony będzie wyrównywać deficyt jonów sodu i potasu, a z drugiej - łagodzić skutki kwasicy metabolicznej towarzyszącej wysiłkowi fizycznemu.

Płyn do picia winien być wzbogacony w niewielką ilość cukru, witaminę C oraz witaminę B2, a także w sok owocowy. Niewielka ilość cukru nie więcej aniżeli 5 g na szklankę płynu łagodzi powysiłkową hipoglikemię. Natomiast nadmiar cukru, czyli zbyt słodki napój, może spowodować wtórną hipoglikemię, a ponadto przyczynia się do wydłużenia czasu przebywania płynu w żołądku, upośledzając tym samym powrót układu krążenia do normy fizjologicznej. W płynie do picia bardzo wskazana jest obecność soku owocowego. Zawartość w nim, obok witaminy C, glukozy i niewielkich ilości fruktozy, naturalnych kwasów organicznych ułatwia łagodzenie kwasicy powysiłkowej. Ponadto sok owocowy może być źródłem pierwiastków mineralnych. Przy czym szczególnie wskazane jest tutaj podawanie soku pomidorowego, a to ze względu na duże ilości potasu. Niewielką ilość płynu winno się podawać zawodnikowi w czasie powrotu częstości tętna do poziomu spoczynkowego. Ilość ta jednorazowo nie powinna być większa jak 100 - 150 ml. W szczególnych przypadkach, przy bardzo silnym odwodnieniu, można podawać go wcześniej, jednakże tak aby objętość podanego płynu w pierwszych dwudziestu minutach nie przekraczała 200 - 300 ml. Resztę płynu należy podawać stopniowo w ciągu paru godzin. Bardzo ważny jest przy tym sposób picia płynu, a także jego temperatura. Absolutnie nie wolno pić dużymi haustami. Picie dużymi haustami powoduje zahamowanie działania pituitryny i zwiększenia wydalania moczu (diurezy). Wskutek tego pobrany płyn zostaje wydalony z moczem. Picie małymi łykami zapobiega temu zjawisku i pozwala na wchłanianie wody przez tkanki. Woda wchłaniana jest drogą dyfuzji biernej. Przechodzi przez kanały wodne znajdujące się na powierzchni komórek jelitowych oraz w przestrzeniach międzykomórkowych. Proces odbywa się szybko, gdyż ruch wody dąży do wyrównania gradientu osmotycznego, wywołanego wchłanianiem związków osmotycznych czynnych (elektrolitów). Doświadczalnie obliczono, że wchłanianie wody odbywa się z prędkością 3 litry na godzinę.

Uzupełnienie strat wody w trakcie wysiłków fizycznych (przerwy w meczach, zawodach) winno uwzględniać wszystkie podane wcześniej zasady. W żadnym przypadku nie należy dążyć do szybkiego wyrównania strat w zakresie elektrolitów, jak i samej wody. Zbyt duże ilości wypitego płynu mogą obniżyć apetyt, powodować ociężałość, a tym samym złe samopoczucie zawodnika. Zupełnie niewskazane jest picie napojów zaliczanych do używek (kawa, mocna herbata). Temperatura podawanego płynu nie powinna być latem niższa od 20°C, a w zimie przekraczać temperaturę ciała. Przyjmowanie płynów zbyt zimnych może spowodować bóle gardła, anginy, nieżyty górnych dróg oddechowych i przewodu pokarmowego. Zbyt wysoka temperatura przyczynia się do długiego przebywania płynu w żołądku, co może upośledzić funkcję układu krążenia wskutek dopływu krwi do jamy brzusznej.

lista artykułów

góra strony