languages

virtualtrener

Żelazo (Fe, łac. ferrum) to metal z VIII grupy pobocznej. Posiada 25 izotopów z przedziału mas 45 - 69. Trwałe są izotopy 54, 56, 57 i 58. Najwięcej jest izotopu 56 (92%).

Występowanie w skorupie ziemskiej
Występuje w skorupie ziemskiej w ilości 0,41% w postaci następujących minerałów: czerwonego hematytu (Fe2O3), czarnego magnetytu (Fe3O4), syderytu (FeCO3), limonit, getyt, piryt i arsenopiryt. W wydobyciu rud żelaza w 2003 roku, wynoszącym ogółem ok. 1 mld ton, przodowały: Chiny (240 mln ton), Brazylia (215 mln ton), Australia (ok. 190 mln ton), Rosja (90 mln ton) i Indie (80 mln ton). W Polsce zasobów żelaza w okolicach Suwałk nie wydobywa się w związku z groźbą zaistnienia katastrofy ekologicznej.

Żelazo znane było już cywilizacjom starożytnym.

Oprócz minerałów, duże znaczenie technologiczne mają karbonylkowe kompleksy żelaza, które otrzymuje się z chlorków żelaza i które są katalizatorami licznych reakcji organicznych. Żółty chlorek żelaza(II) o kwaskowym smaku, jest podawany przy niedokrwistości.

Znaczenie biologiczne
Znaczenie biologiczne. Pierwiastek ten należy do ważnych dla zachowania pełni zdrowia składników pokarmowych. Atom żelaza znajduje się w centrach aktywnych wielu ważnych enzymów: hemoglobiny, mioglobiny, katalazy, peroksydazy i cytochromów. Ponieważ zapotrzebowanie na żelazo jest zmienne i zależy od wieku, płci i stanu organizmu, norma dobowego spożycia waha się w dość dużych granicach. U osób dorosłych: od 10 mg/dobę u mężczyzn, do 20 mg u kobiet, z zastrzeżeniem że w okresie ciąży i karmienia powinno to być ok. 30 mg/dobę. Chociaż organizm ma dość dobrze rozwinięte mechanizmy regulacyjne, w niektórych sytuacjach może dojść do schorzenia nazywanego hemochromatozą, związanego z nadmiarem żelaza w organizmie. Duże ilości soli żelaza (II) są toksyczne. Sole żelaza (III-VI) są nieszkodliwe, bo się nie wchłaniają.

Prawidłowe stężenie żelaza w surowicy krwi:

• wartość średnia
  • mężczyźni 21,8 mikro mol/L, 120 mikro gram/dL
  • kobiety 18,5 mikro mol/L, 100 mikro gram/dL
• wartość skrajna
  • mężczyźni 17,7 - 35,9 mikro mol/L, 90 - 200 mikro gram/dL
  • kobiety 11,1 - 30,1 mikro mol/L, 60 - 170 mikro gram/dL

• żelazo α
• żelazo γ
• żelazo δ

Żelazo rodzime
Żelazo rodzime – minerał z gromady pierwiastków rodzimych.

Nazwa pochodzi od Ferrum Noricum – celtyckich plemion produkujących wysokogatunkowe żelazo (teren dzisiejszej Austrii). Minerał bardzo rzadki.

Właściwości

• Chemizm: Fe /ferrum/
• Układ krystalograficzny: regularny
• Twardość: 4-5
• Gęstość: 7,88
• Rysa: stalowoszara, metalicznie błyszcząca
• Barwa: stalowoszara lub prawie czarna
• Przełam: haczykowaty lub zadziorowaty
• Połysk: metaliczny

Występowanie
W skałach magmowych, najczęściej w bazaltach oraz w meteorytach (najbardziej znany meteoryt żelazny to "Canyon Diablo" z krateru Barringera w Arizonie w USA).

Miejsca występowania: Na wyspie Disco u wybrzeży Grenlandii, Niemcy – Hesja.

Zastosowanie
Ze względu na rzadkość występowania, żelazo rodzime nie ma praktycznego zastosowania. Ma bardzo duże znaczenie naukowe i kolekcjonerskie (wartość handlowa przekracza niekiedy wartość takich samych wagowo samorodków złota).

lista artykułów

góra strony