languages

virtualtrener

Żywność dla osób uprawiających sport i o wzmożonym wysiłku fizycznym stanowi szczególną grupę żywności funkcjonalnej, pokrywającej specyficzne, zwiększone potrzeby żywieniowe tych osób.

Osoby uprawiające sport zarówno wyczynowo jak i rekreacyjnie wykazują na ogół większe zapotrzebowanie na energię i składniki odżywcze. Dostarczanie odpowiedniej ilości składników energetycznych przy diecie konwencjonalnej wymagałoby spożycia bardzo dużych ilości pożywienia, powodujących znaczne obciążenie żołądka, wydłużenie czasu trawienia, zmniejszenie wentylacji płuc (ze względu na wysokie uniesienie przepony przez wypełniony żołądek) i ostatecznie obniżenie wydolności fizycznej zawodnika. Natomiast niewystarczające spożycie może prowadzić do niedoborów żywieniowych, pogorszenia wydolności fizycznej i ogólnego stanu zdrowia. Dlatego w żywieniu sportowców stają się niezbędne specjalnie zaprojektowane produkty spożywcze (odżywki) o małej objętości lecz dużej koncentracji składników pokarmowych, łatwostrawne, szybkowchłanialne, o zbilansowanym składzie odpowiednim do zwiększonych potrzeb organizmu.

Wpływ odżywek i żywienia wspomagającego na przyrost masy i siły mięśni, poprawę kondycji i wytrzymałości, redukcję zbędnej tkanki tłuszczowej, większą odporność psychiczną i zdolność koncentracji jest większy niż się powszechnie przypuszcza. Specjalna żywność dla sportowców nie może zastąpić normalnej, zbilansowanej diety i powinna stanowić jedynie jej uzupełnienie. Odżywki powinny być stosowane pod kontrolą specjalistów z zakresu żywienia i nie tylko w celu osiągnięcia lepszych wyników sportowych, ale głównie utrzymania zdrowia zawodnika.

Ważne jest, aby produkowane odżywki charakteryzowały się nie tylko dobrą wartością odżywczą, ale również odpowiednią jakością sensoryczną. Biorąc pod uwagę skład odżywek, można wyróżnić następujące ich grupy:

• białkowe, węglowodanowe, białkowo-węglowodanowe
• mineralno-witaminowe
• inne, zawierające w swym składzie oprócz podstawowych składników odżywczych biostymulatory

Odżywki białkowe dostarczają pełnowartościowego, łatwo przyswajalnego białka, niezbędnych aminokwasów egzogennych, zawierają często pewien dodatek węglowodanów (odżywki białkowo-węglowodanowe). Wzbogacone są w ważniejsze składniki mineralne i witaminy, zwłaszcza te, które biorą udział w metabolizmie białek (wit. B6, B12, niacyna). W zależności od wymaganej koncentracji białka, źródłem tego składnika mogą być tradycyjne przetwory mleczne (np. odtłuszczone mleko w proszku) lub koncentraty i izolaty białkowe, o zawartości białka powyżej 60%. Najczęściej stosowane są: koncentraty białek serwatkowych UF, koncentraty wszystkich białek mleka, kazeiniany sodu i wapnia, albumina jaja oraz izolaty sojowe. Odżywki białkowe powinny zawierać wszystkie aminokwasy endo- i egzogenne o dobrej ich dostępności dla organizmu. Ważna jest odpowiednia zawartość aminokwasów rozgałęzionych, na które jest większe zapotrzebowanie przy zwiększonym wysiłku fizycznym. Odżywki wysokobiałkowe o zawartości 50-90% białka, są zalecane do spożycia w okresie przygotowawczym, przy budowie masy ciała, w sportach siłowych i kulturystyce. Odżywi białkowe są stosowane także do szybkiego uzupełniania strat białka w okresie odnowy biologicznej. Podawane są w formie łatwo przyswajalnych, odżywczych napojów zawierających wolne aminokwasy lub enzymatyczne hydrolizaty białkowe. Wygodnym w użyciu rodzajem odżywki wysokobiałkowej są hydrolizaty białkowe w postaci tabletek. Odżywki te mogą być stosowane zamiast preparatów dopingujących typu anabolików, niedopuszczalnych w diecie sportowców.

Należy zaznaczyć, że nadmiar białka w diecie może być również niekorzystny, gdyż produkty rozpadu substancji białkowych mogą nadmiernie obciążać organizm, a nawet prowadzić do nadmiernego powiększania masy ciała (otyłości). Dawkowanie powinno być ustalane indywidualnie, tak jak w przypadku innych specjalnych preparatów odżywczych.

Odżywki węglowodanowe powinny w odpowiednich proporcjach zawierać węglowodany o zróżnicowanej długości łańcucha tj. zarówno cukry proste (glukozę, fruktozę), jak i węglowodany złożone (np. maltodekstryny nisko-, średnio- i wysokocukrzone), na ogół z dodatkiem witamin i składników mineralnych oraz oleju MCT. Powinny być używane przez zawodników wszystkich dyscyplin sportowych, w celu szybkiej odbudowy glikogenu mięśniowego (tzw. metoda obciążania węglowodanami). Stosowane są w postaci odpowiednio przygotowanych napojów jako odżywki wspomagające, w czasie długotrwałych, wyczerpujących zawodów, w celu utrzymania odpowiedniego poziomu cukru we krwi oraz osiągnięcia równowagi wodno-elektrolitowej.

Odżywki mineralno-witaminowe zawierające makro- i mikroskładniki, są stosowane w postaci tabletek lub roztworów, często z dodatkiem węglowodanów. Powinny być wykorzystywane jedynie w uzasadnionych fizjologicznie przypadkach niedoborów i stwierdzonego większego zapotrzebowania na te składniki. Szczególną ostrożność należy zalecać w stosowaniu nadmiernych ilości witamin i składników mineralnych w odżywianiu dzieci i młodzieży uprawiającej sport.

Grupę odżywek innych stanowią preparaty kompleksowe, zawierające oprócz podstawowych składników odżywczych substancje, które mają ułatwiać metabolizm białek, węglowodanów i tłuszczów, aktywizując procesy energetyczne. Są to takie związki, jak np.: kreatyna, L-karnityna, lecytyna, glutamina, tauryna. Innym przykładem specjalnych odżywek są preparaty białkowe, przeznaczone do regeneracji tkanki chrzęstno-stawowej i ścięgien. Zawierają białka kolagenowe - żelatynę i hydrolizaty kolagenowe, z dodatkiem odpowiednich składników mineralnych (wapń, magnez) oraz witamin, niezbędnych do prawidłowej syntezy kolagenu w organizmie (wit. C i B6). Preparaty te mogą być stosowane ogólnie, w profilaktyce schorzeń związanych ze zmianami tkanki łącznej oraz przy znacznym obciążeniu stawów, szczególnie dla sportowców takich dyscyplin, jak: narciarstwo, kolarstwo, tenis, biegi itp. Systematyczne ich stosowanie poprawia ponadto stan odżywienia oraz wygląd skóry, paznokci i włosów.

lista artykułów

góra strony